تبلیغات
مَه خوبان - مبارزه تا مرز شهادت
مَه خوبان
مبارزه تا مرز شهادت
یکی از ابعاد درس آموز زندگی امام موسی بن جعفر علیه‏السلام ، مبارزات آن حضرت با فساد و انحراف در جامعه ‏ی اسلامی است. ما در این نوشتار تلاش خواهیم کرد شیوه مبارزه‏ ی آن حضر ت را با بعضی از مفاسد زمان خود، به اختصار بیان کنیم.آن گاه به مناسبت شهادت امام موسی بن جعفر علیه‏السلام در بخش پایانی مقاله بحثی مختصر در باب شهادت آن انسان برگزیده‏ ی الهی خواهیم داشت.

فساد مالی و حکومت فقر
در اخبار، گزارش‏ های عجیبی از ثروت‏ های بادآورده و تراکم ثروت در دست معدود افراد مرتبط با دربار می‏خوانیم. می‏گویند: «محمد بن ابراهیم(1) در حالی که سبدی از جواهر به همراه داشت، نزد فضل بن یحیی آمد و گفت: و دارایی من کمتر از نیازم است و یک میلیون درهم مقروضم و شرم دارم کسی از این مطلب آگاه شود، از تو می‏ خواهم که از بازرگانی این مبلغ را قرض کنی و این سبد جواهر را به گرو به او بدهی، فضل سبد را گرفت و یک میلیون درهم به او داد. روز بعد هم به او گفت: من با خود فکر کردم که این مبلغ برای تو کافی نیست، لذا نزد هارون رفتم و یک میلیون درهم از او گرفتم. یک میلیون هم از پدرم گرفتم، به این ترتیب یک اشراف زاده در عرض چند ساعت به سه میلیون درهم دست می‏یابد.»(2)

و شکاف طبقاتی را موجب می‏شود.امام کاظم علیه‏السلام در مقابل از شیوه‏ های زیر برای رفع نیاز مادی و فقر مردم استفاده می‏کرد.

1 ـ استفاده از کرامت
به نقل از اصول کافی: «روزی امام کاظم علیه‏السلام از مِنی عبور می‏کرد که بانویی را گریان دید که چند کودک نیز در کنارش گریه می‏ کردند. امام نزد او رفت و علتش را پرسید، او گفت: من چند کودک یتیم دارم و یک گاو هم داشتم که زندگی‏مان با شیر آن تأمین می‏شد و اکنون آن گاو مرده است، امام کاظم علیه‏السلام فرمود: آیا می‏خواهی آن گاو را زنده کنم؟، آن بانو گفت: آری، ای بنده‏ی خدا!، امام به کناری رفت و دو رکعت نماز خواند. سپس دست به دعا برداشت و پس از دعا کنار جسد گاو آمد. فریاد کشید یا چوبی به آن زد (یا با پای خود به آن زد) بی‏درنگ گاو برخاست.وقتی که آن بانو گاو را زنده دید، صیحه زد و فریاد کشید که سوگند به خدای کعبه این مرد عیسی بن مریم است. مردم اجتماع کرده و این رویداد عجیب را با دقت نظاره می‏کردند.»(3)

2 ـ نوشتن توصیه ‏نامه به کارگزاران
علامه مجلسی نقل کرده است که: «مردی از اهل ری گفت: یکی از حساب رسان یحیی بن خالد استاندار ما شد، شایع بود که شیعه است. من از قبل مقداری خراج بدهکار بودم که اگر او خراج از من می‏گرفت، من فقیر و بی‏چیز می‏ شدم. چاره آن دیدم که به حجّ رفته، مشکل خود را با امام موسی ابن جعفر علیه‏السلام در میان گذارم. لذا به حج رفتم و حضرت را زیارت کردم. ایشان نامه ‏ای به این مضمون به والی نوشت:

بسم الله الرحمن الرحیم اعلم ان الله تحت عرشه ظلاّ لایسکنه الا من اسدی الی اخیه معروفا او نفّس عنه کُربة او ادخل علی قلبه سرورا و هذا اخوک والسلام؛ بدان که برای خدا در زیر عرشش سایه‏ ی رحمتی است که جای نمی ‏گیرد در آن، مگر کسی که نیکویی و احسان کند به برادر خود یا آسایش دهد او را از غمی یا داخل کند بر او سروری و این برادر توست، والسلام.،

وقتی از حج برگشتم، نزد والی رفتم و اجازه خواستم و گفتم: بگویید، مردی از جانب امام صابر برای شما پیامی آورده است.، والی وقتی خبر را شنید، پابرهنه آمد و در را باز کرد. مرا بوسید و در برگرفت. بارها بین دو چشمم را بوسید ... من کاغذ را به او دادم. او آن نامه شریف را بوسید و چون بر محتوایش مطلع شد، هرچه از درهم و دینار و لباس داشت با من به طور تساوی قسمت کرد و آنچه را نتوانست بدهد، قیمتش را داد. هرچه به من می‏داد، می‏گفت: ای برادر! خوشحالت کردم؛ آنگاه دفتر دیوان را آورد و نام مرا از فهرست بدهکاران حذف کرد.»(4)

فساد فکری و اعتقادی
انحرافات فکری که در میان مردم رواج داشت، از ریزترین موضوعات شرعی تا انحراف در اصل ولایت و رهبری را شامل می‏شد. امام در مقابل هر یک شیوه ‏ای خاص و مناسب را برای مبارزه برمی‏ گزید.تبلیغ صحیح، بهترین ابزاری بود که امام علیه ‏السلام برای اصلاحات فرهنگی و اعتقادی از آن سود می‏برد.آن حضرت علاوه بر بیان معارف دینی از شیوه ‏ها و ابزارهای مؤثری در تبلیغ و هدایت انسان‏ها استفاده می‏کردند که ذیلاً مواردی مانند: حسن خلق، سعه‏ی صدر، کظم غیض، زمینه ‏سازی برای قبول حق، دعوت عملی و بیدار سازی وجدان‏ها مورد بحث و بررسی قرار می‏گیرند. اکنون با نگاهی گذرا به این مباحث توشه‏ای از شیوه‏ی آن بزرگوار برای زندگی اخلاقی خویش برمی‏گیریم.

1 ـ حسن خلق:
«مردی از نواده‏ های عمر بن خطاب، در مدینه با امام کاظم علیه‏السلام دشمنی می‏کرد و هر وقت به او می‏رسید، با کمال گستاخی به حضرت علی علیه‏السلام و خاندان رسالت علیهم ‏السلام ناسزا می‏گفت و بد زبانی می‏کرد. روزی بعضی از یاران به آن حضرت عرض کردند:به ما اجازه بده تا این مرد تبهکار و بد زبان را بکشیم؛ امام کاظم علیه‏السلام فرمود:نه هرگز چنین اجازه‏ای نمی‏دهم مبادا دست به این کار بزنید، این فکر را از سرتان بیرون کنید، از آن‏ها پرسید: آن مرد اکنون کجاست؟، گفتند: در مزرعه ‏ای در اطراف مدینه به کشاورزی اشتغال دارد.، امام کاظم علیه‏ السلام سوار بر الاغ خود شد و به همان مزرعه رفت و در همان حال، وارد کشت و زرع آن مرد شد. وی فریاد برکشید، مزرعه ‏ی ما را پامال نکن! حضرت همچنان سواره پیش رفت. تا به آن مرد رسید و خسته نباشید گفت و با روی شاد با او ملاقات کرد و احوالش را جویا شد و فرمود: چه مَبلغ خرج این کشت و زرع کرده ‏ای؟، او گفت: صد دینار.،امام کاظم علیه‏السلام فرمود: چقدر امید داری که از آن به دست آوری؟، او گفت: علم غیب ندارم.، حضرت فرمود: من می‏گویم چقدر امید داری نصیب تو شود.، گفت: امید دارم دویست دینار به من برسد.،امام کاظم علیه‏ السلام کیسه ‏ای در آورد که محتوی 300 دینار بود و فرمود: این را بگیر و کشت و زرع تو نیز به همین حال برای تو باشد و خدا آنچه را امید داری، به تو برساند.، آن مرد چنان تحت تأثیر قرار گرفت که عاجزانه عذرخواهی کرد. امام لبخند بر لب برگشت و مدّتی بعد که امام به مسجد آمد، آن مرد هم که در مسجد بود، با کمال خوشرویی به امام نگاه کرد و گفت: الله اعلم حیث یجعل رسالته؛ خدا آگاهتر است که رسالتش را در کجا قرار دهد.،دوستان حضرت وقتی چنین دیدند، شگفت‏زده علّت را پرسیدند: او گفت:همین است که اکنون گفتم، آن‏گاه برای امام دعا کرد و سؤالاتی از امام علیه‏السلام پرسید و پاسخش را شنید.امام علیه‏السلام برخاست تا به خانه برود، در راه به دوستان که از این دگرگونی در شگفت بودند، فرمود: کدام‏یک بهتر بود، آنچه شما می‏خواستید یا من انجام دادم ...،!»(5)

2 ـ زمینه ‏سازی برای قبول حق.
برای رفع شبهات فکری و اعتقادی، حضرت ابتدا، در افراد مورد نظر آمادگی پذیرش را ایجاد می‏کرد، آن گاه به راه حق هدایت می‏نمود.نمونه‏ ای را با هم می‏خوانیم.

«مردی در مدینه اهل عبادت و پایبند به دین بود. گاه به زمامدار وقت به عنوان نهی از منکر با درشتی سخن می‏ گفت.او که حسن بن عبدالله نام داشت با وجود صفات خوب، امام علی علیه ‏السلام را خلیفه چهارم می‏دانست.روزی حضرت در مسجد او را به سوی خود خواند و گفت: من شیوه‏ی عبادت و زهد و نهی از منکر و ... تو را دوست دارم ولی تو معرفت و شناخت نداری. برو، شناخت کسب کن. او از معرفت پرسید. امام فرمود: برو و مسائل را به طور عمیق بفهم و احادیث را بیاموز.، پرسید از که؟ فرمود: از فقهای مدینه.، او رفت و احادیث را از فقهای مدینه آموخت و به حضور امام کاظم علیه ‏السلام آمد و آن‏ها را خواند.امام فرمود: تمام این‏ها بی‏ اساس بود. معرفت بیاموز.،حسن بن عبدالله که بر مبنای عقیده ‏ی خود احادیث را آموخته بود، پیوسته در انتظار بود، تشنگی لازم را به دست آورده بود تا احادیث را از خود حضرت بیاموزد. لذا روزی که حضرت را در راه مزرعه‏ اش دید، گفت: من نزد خدا از شما گله دارم. خودت به من معرفت بیاموز و هدایت کن.،امام وقتی این آمادگی را یافت، ماجرای حوادث بعد از رحلت پیامبر اکرم صلی‏ الله ‏علیه ‏و ‏آله و حقانیت علی علیه‏ السلام را توضیح داد. به این ترتیب او به حقانیت علی علیه‏ السلام ایمان آورد. سپس پرسید: امام بعد از علی علیه‏السلام اکنون کیست؟

امام کاظم علیه‏السلام پرسید: اگر بگویم می‏ پذیری؟، او گفت: آری،، امام فرمود: اکنون آن امام، من هستم... .،»(6)

3 ـ دعوت عملی
اعمال حضرت خود بهترین دعوت برای مردم به شمار می‏رفت و آنان را از درون منقلب می‏کرد.

ابن شهرآشوب از کتاب انوار روایت می‏کند که: «ایامی که حضرت امام موسی کاظم علیه‏السلام در حبس هارون بود، آن لعین کنیزی را در نهایت زیبایی و باکره به زندان فرستاد. شاید که حضرت به او تمایل نشان دهد و قدر او در نظر مردم کم شود و برای تضییع شخصیت وی بهانه‏ای به دست آورد. وقتی کنیز را به زندان حضرت آوردند، فرمود: من به این‏ها احتیاجی ندارم. این‏ها در نظر شما ارزشمند است. در نزد من ارزش ندارد.، چون این خبر را برای آن لعین آوردند، خشمگین شد و گفت: بگویید که ما او را به رضای تو حبس نکرده‏ایم، جاریه را نزد او بگذارید.، وقتی جاریه را نزد آن جناب گذاشتند، آن لعین از مجلس خود برخاست. خادمی را فرستاد که خبر آن کنیز را بیاورد. خادم برگشت و گفت: جاریه در سجده است و می‏گوید: قدوس سبحانک.، هارون گفت: موسی بن جعفر او را جادو کرده است، وقتی جاریه را آوردند. اعضای او می‏لرزید و به سوی آسمان نظر می‏کرد.هارون گفت: تو را چه شده؟؛ پاسخ داد: حالت غریبی مرا روی داد. وقتی نزد آن جناب رفتم، پیوسته مشغول نماز بود و متوجّه من نبود. از نماز که فارغ می‏شد، مشغول ذکر خدا می‏ شد. به نزدیک او رفتم و گفتم: چرا درخواست خدمتی نمی‏ کنید؟، فرمود: به تو احتیاجی ندارم؛ گفتم: مرا به سوی تو فرستاده ‏اند که خدمت کنم.، گفت: این جماعت چکاره ‏اند و به جانبی اشاره کرد. چون من نظر کردم باغ‏ ها و بستان‏ها دیدم که انتهای آن‏ها به نظر نمی‏آمد... در آن‏ها حوریان و غلامانی دیدم که هرگز مثل آن‏ها در حسن و بها ندیده بودم... چون این حال را دیدم، به سجده افتادم، هارون گفت: ای خبیثه! شاید در سجده به خواب رفته ‏ای و این‏ها را در خواب دیده ‏ای، گفت: به خدا سوگند که این‏ها را پیش از سجود دیدم.، از آن پس پیوسته نماز می‏خواند. از او پرسیدند: چرا این قدر نماز می‏خوانی؟ گفت: عبد صالح را دیدم که پیوسته نماز می‏کرد، من پیروی از وی می‏کنم.»(7)

4 ـ بیدار ساختن وجدان‏ها
مؤثرترین شیوه ‏ای که حضرت به کار می ‏برد، بیدار کردن وجدان‏ های خفته بود. به این ترتیب منحرفان، خود از کرده‏ی خود پشیمان می‏ شدند.

علامه حلی در منهاج الکرامه می‏ نویسد: «روزی آن حضرت از در خانه بُشر در بغداد می‏ گذشت. صدای ساز، آواز غنا، نی و رقص از آن خانه شنید. حضرت کنیزکی را دید که از آن خانه بیرون آمد و در دستش خاکروبه بود. کنیز خاکروبه را بر در خانه ریخت.حضرت از او پرسید: ای کنیزک! صاحب این خانه، آزاد است یا بنده!، گفت: آزاد است.، فرمود: راست گفتی! اگر بنده بود، از مولای خود می‏ترسید.،کنیزک وقتی برگشت، آقایش سر سفره‏ی شراب بود. پرسید: چرا دیر آمدی؟، کنیزک حکایت را باز گفت. بشر به یک باره از جای برخاست و با پای برهنه بیرون دوید. به آن حضرت رسید و عذر خواست گریه و اظهار شرمندگی کرد و از کارش توبه کرد.»(8)

فساد سیاسی و غصب حکومت
امام کاظم علیه‏ السلام برای مبارزه با فساد سیاسی حاکمان جور از راه‏ های زیر فعالیّت خود را انجام داد:

1 ـ اظهار انگیزه اصلی
مادر همه‏ ی فسادها غصب جابرانه ‏ی حکومت صالحان است که در پی آن هر نوع آسیبی به جامعه خواهد رسید.امام در این جبهه علاوه بر حمایت از نهضت‏ هایی که روی می‏داد، (البته در مواقع مناسب) خود نیز در صدد بر پایی حکومتی الهی بود و این انگیزه را در احتجاجات خود با خلفای عباسی (مهدی و هارون) اظهار می‏کرد.«روزی هارون به امام کاظم علیه‏ السلام گفت: مرزهای فدک را معلوم کنید تا به شما باز گردانم.، امام علیه‏ السلام از جواب دادن خودداری کرد. هارون اصرار ورزید. امام فرمود: من فدک را فقط با حدود واقعی‏اش می‏خواهم... . اگر بگویم، مسلما نخواهی داد.، هارون سوگند یاد کرد که برگرداند. آنگاه امام فرمود:حدّ اول آن «عدن» دوم «سمرقند» سوم «آفریقا» و چهارم «سواحل خزر و ارمنستان» است. ـ این‏ها حدود حکومتی هارون بود ـ هارون که از شدت خشم به خود می‏پیچید، گفت: برای ما چیزی نماند!، امام فرمود: من که گفتم نمی‏دهی.،»(9) دارم.»(10)

2 ـ مبارزه با فریبکاری
بنی عباس به طور اعم و هارون به طور اخص در صدد یافتن شعارهایی بودند که براساس آن حکومت خود را مشروع نشان دهند. یکی از آن‏ها انتساب خود به پیامبر صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله و سلب انتساب خاندان عترت علیهم‏السلام به رسول خدا صلی‏ الله ‏علیه‏ و‏ آله بود.هارون از سویی خود را پسر عم پیامبر
صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله معرفی می‏کرد و از سویی فرزند رسول خدا بودن امام کاظم علیه‏السلام را زیر سؤال می‏برد.او یک بار هنگام بحث به حضرت اعتراض کرد که شما خود را فرزند رسول الله صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله می‏دانید، حال آن که شما فرزند دخترش هستید و فرزند دختر رسول خدا صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله را نمی‏توان فرزند او حساب کرد.

حضرت این آیه را تلاوت کرد:«و من ذریته داود و سلیمان و ایوب و یوسف و موسی و هارون و کذلک نجزی المحسنین و زکریا و یحیی و عیسی...» و سپس فرمود: در این آیه حضرت عیسی علیه‏السلام در شمار فرزندان نوح پیامبر علیه‏ السلام آمده است با این که برای او پدری نبود و فقط از ناحیه‏ی مادرش، مریم، به نوح علیه‏السلام نسبت داشت. ما نیز از طرف مادرمان فرزندان پیامبر
صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله هستیم.،(11) بر تو ای پدر!،در این هنگام چهره‏ ی هارون از خشم سرخ شده»(12) و امام کاظم علیه‏السلام بدین گونه او را خلع سلاح کرد.

3 ـ نفوذ در قدرت حاکمه
حضرت برای سامان دادن به فعالیّت‏ های سیاسی و یافتن حامیانی از درون تشکیلات دولتی در صدد برآمد افرادی را در درون نظام حکومتی به کار گمارد.از این افراد می‏توان به علی بن یقطین اشاره کرد که با حضور در دستگاه جور، اطلاعات داخلی را به امام علیه ‏السلام می‏رساند. از حضرت پشتیبانی می‏کرد و مراقب شیعیان بود.

خورشید در حصار
هرچند امام علیه‏السلام در دوره‏ی خلفای قبل از هارون نیز گاه زندانی می‏ شد ولی ‏طولانی ‏ترین و آخرین آن مربوط به دوره‏ی هارون الرشید بود.وی به دلیل ترس از موقعیت معنوی امام علیه‏ السلام و هراس از تزلزل قدرت خود همچنین برای محروم کردن نهضت‏ های انقلابی از رهبری فکری دست به این کار زد.البتّه نقش کارگزاران او، مانند یحیی بن خالد که همواره اطلاعات غلط را از امام علیه ‏السلام و یارانش در اختیار هارون قرار می‏داد نباید نادیده گرفت. او همچنین در تحریک نزدیکان امام نقش داشت. در این مورد به قطعه‏ی تاریخی زیر توجه کنید:«روزی هارون از یحیی و دیگران پرسید: آیا از آل ابی طالب کسی را می‏ شناسید که او را بخواهم و از احوال موسی بن جعفر سؤال کنم. ایشان علی بن اسماعیل بن جعفر (به روایت دیگر محمد بن اسماعیل) را ـ که برادر زاده ‏ی حضرت بود و امام به او همیشه لطف می‏کرد ـ نشان دادند.(13)

کجا می‏روی،گفت: اراده‏ی بغداد کرده ‏ام.،امام علیه ‏السلام پرسید: برای چه می‏روی؟، پاسخ داد: قرض بسیار دارم، امام فرمود: قرض و خرج تو با من، او قبول نکرد و در آخر از حضرت توصیه ‏ای خواست. حضرت فرمود:وصیت می‏کنم که در خون من شریک نشوی و اولادم را یتیم نکنی، سه مرتبه او وصیت خواست و حضرت همین را گفت. پس سیصد دینار طلا و چهار هزار درهم به او داد.، وقتی رفت. به حاضران فرمود: به خدا قسم او در مورد من بدگویی خواهد کرد.، وقتی به بغداد رسید، یحیی بن خالد او را به خانه‏ اش برد و توطئه ‏ای چید.وقتی به مجلس هارون وارد شد، سلام کرد و گفت: هرگز ندیده ‏ام که دو خلیفه در عصری باشند. تو در این شهر و موسی بن جعفر در مدینه است و مردم از اطراف عالم خراج به او می‏دهند و او اموال و اسلحه فراوان جمع کرده است. هارون دستور داد دویست هزار درهم به او دادند. او هنگامی که به خانه‏ اش رفت، دردی در حلقش به وجود آمد و همان شب مرد. پول‏ ها را همان طور که آورده بودند، برگرداندند. از آن سال (179 ه . ق) هارون برای استحکام خلافت اولادش قصد کرد امام را دستگیر و زندانی کند».(14) ریخته شود.

هارون فضل بن ربیع را فرستاد. ـ امام در کنار قبر رسول خدا مشغول نماز بود ـ حضرت را در اثنای نماز گرفتند و کشان کشان از مسجد بیرون آوردند. امام علیه ‏السلام متوجّه قبر جدّش شد و گفت: یا رسول الله به تو شکایت می‏کنم از آنچه از امّت بدکار تو به اهل بیت بزرگوارت می‏رسد. هارون ناسزای فراوان به امام گفت. امام را قید و بند زدند و دو محمل آماده کردند یکی به سوی بغداد و دیگری را که امام هم در آن بود به سوی بصره فرستاد.در روز هفتم ذی الحجه حضرت را به عیسی بن جعفر منصور (برادرزاده هارون) تحویل دادند. هارون بارها نامه نوشت که او را بکش ولی او جرأت نکرد و دوستانش هم مانع شدند. نامه‏ای به هارون نوشت که امام را تحویل گیرد یا آزاد کند. هارون حضرت را به فضل بن ربیع در بغداد تحویل داد. چون او نیز طبق خواست هارون حضرت را به قتل نرساند. او را به فضل بن یحیی برمکی داد. فضل اجازه نمی‏داد از جایی غذا بیاورند، خودش هر روز غذا تهیه می‏کرد. روز چهارم غذا را به زهر آلوده کرد.

امام سر به جانب آسمان بلند کرد و گفت: خدایا! تو می‏دانی که اگر پیش از این روز چنین طعامی می‏خوردم، هر آینه اعانت بر هلاک خود کرده بودم. امشب در خوردن این طعام مجبور و معذورم. چون غذا را خورد، اثر زهر در بدن شریفش ظاهر شد. روز بعد پزشکی را آوردند و حضرت به اصرار او موضوع زهر دادن را بیان فرمود. البته به روایتی دیگر سندی بن شاهک حضرت را در 25 رجب 183 ه. ق به شهادت رساند.(15) و چون نقل دوم مشهورتر است در بخش گزارش شهادت به این نقل خواهیم پرداخت.

طی الارض و خبر از شهادت
امام علیه ‏السلام سه روز قبل از شهادتش از زندان با طی الارض خارج شد و به مدینه رفت و آن گاه که ودایع امامت را به فرزندش امام رضا علیه ‏السلام سپرد، به زندان بازگشت. مسیّب (موکّل حضرت) می‏ گوید.حضرت به من فرمود ای مسیب! من در این شب به مدینه‏ ی جدم رسول خدا
صلی ‏الله‏ علیه ‏و‏ آله می‏روم تا عهد امامت را به پسرم علی بسپارم، همان طور که پدرم به من آن عهد را سپرد.، پرسیدم: مولای من! چطور دستور می‏ دهید، جلوی چشم مأموران قفل در را باز کنم، فرمود: ای مسیب! یقین تو درباره‏ ی خدا و ما ضعیف است... من شنیدم که حضرت دعا خواند و ناگهان از محل نماز خود پنهان شد. من همچنان سرپا ایستاده در این کار حیران بودم که دیدم حضرت به جای خود برگشته و زنجیرها را دوباره به پایش می‏بندد. من از مشاهده این احوال به سجده افتادم.،حضرت فرمود: ای مسیب! سربردار. من در روز سوم از دنیا می‏روم.، من با شنیدن این خبر به گریه افتادم. حضرت فرمود: گریه نکن که علی، پسرم، امام و مولای بعد از من است بر تو.، حضرت روز سوم مرا خواست و فرمود: به سوی خدا رهسپارم. هر وقت از تو آب خواستم و آشامیدم و دیدی که بدنم ورم کرد، رنگ من زرد، سرخ و سبز شد، هارون ستمگر را از مرگ من با خبر کن.من در نهایت غم و اندوه بودم تا این که حضرت آب خواست و همان حالات به وجود آمد.حضرت فرمود:ای مسیب! این پلید، سندی بن شاهک، گمان می‏کند که او عهده ‏دار غسل و دفن من است ولی چنین نیست. هرگز این نخواهد شد زیرا که انبیا و اصیا را جز نبی و وصی غسل نمی ‏دهد.(16) مدینه چه خبر؟

«مسافر» خدمتکار خانه‏ ی امام کاظم علیه‏ السلام می‏گوید: «وقتی امام کاظم علیه ‏السلام را بردند، آن حضرت به فرزندش امام رضا علیه ‏السلام فرمود: «همیشه تا وقتی که زنده ‏ام، در خانه من بخواب تا خبر (وفات من) به تو برسد، ما هر شب، بستر حضرت رضا علیه ‏السلام را در دالان خانه می ‏انداختیم و آن حضرت بعد از شام می‏ آمد و در آن جا می‏ خوابید و صبح به خانه خود می‏رفت. این روش تا چهار سال ادامه یافت. در این هنگام شبی از شب‏ها بستر حضرت رضا علیه‏ السلام را طبق معمول انداختند ولی آن حضرت دیر کرد و تا صبح نیامد. اهل خانه نگران و هراسان شدند و ما نیز از نیامدن آن حضرت سخت پریشان شدیم، فردای آن شب دیدیم آن حضرت آمد و به امّ احمد (کنیز برگزیده و محرم راز امام) رو کرد و فرمود: آنچه پدرم به تو سپرده، نزد من بیاور.، ام احمد فریاد کشید؛ سیلی به صورتش زد؛ گریبانش را چاک زد و گفت: به خدا مولایم وفات یافت.، حضرت جلو آمد و گفت: آرام باش؛ سخن خود را آشکار نکن؛ به کسی نگو تا به حاکم مدینه خبر رسد.،حضرت به خانه خود رفت و شب بعد دیگر به خانه امام کاظم علیه ‏السلام نیامد. پس از چند روز به وسیله ‏ی نامه خبر شهادت امام علیه‏ السلام رسید. ما حساب کردیم. معلوم شد همان شب که حضرت به منزل نیامده امام علیه ‏السلام شهید شده است».(17) [و به این ترتیب معلوم می ‏شود، حضرت هنگام شهادت پدر به بالین او رفته و به طور ناشناسی غسل، کفن، نماز و دفن پدر را انجام داده است.]

گزارش شهادت
در عیون المعجزات می‏ خوانیم: «وقتی سندی بن شاهک خرمای زهرآلود برای آن حضرت فرستاد، خود نیز به زندان آمد. وقتی رسید که امام علیه‏السلام ده دانه خرما میل کرده بود. گفت: باز میل کنید، فرمود: در آنچه خوردم، مطلب تو به عمل آمد و به زیاده از آن نیازی نیست.» آنان که از انعکاس مظلومیت حضرت نزد مردم وحشت داشتند، چند روز قبل از شهادت بعضی از قضات را حاضر کردند و امام را نزد آن‏ها بردند و گفتند: «مردم می‏گویند: موسی بن جعفر در شدّت و سختی است. شما گواه باشید که چنین نیست.، حضرت بی‏ درنگ پاسخ داد: ای مردم! گواه باشید که سه روز است که ایشان زهر به من داده‏اند و به ظاهر صحیح می‏ نمایم ولی در اندرون من زهر جای کرده است.در آخر این روز سرخی شدیدی بر من غلبه خواهد کرد و فردا بدنم به شدت زرد می‏ شود. و سرانجام روز سوم رنگم به سفیدی مایل خواهد شد و به رحمت و خشنودی حق واصل خواهم شد، آری! چون روز سوم شد، روح مقدس امام علیه‏السلام به پیامبران و شهدا ملحق شد و به مصداق «و اما الذین ابیضت وجوههم ففی رحمة الله»؛(18) رو سفید به سوی بهشت پرکشید.»(19) امام شد.

(مسیّب) می‏ گوید:چنانچه از امام علیه‏ السلام شنیده بودم، سندی بن شاهک گمان می‏کرد، امام را او غسل می‏دهد. والله! دست خبیث او به بدن مطهر امام نرسید، بلکه حضرت رضا علیه ‏السلام بود که متکفل امور بود.، امام رضا علیه ‏السلام وقتی از تکفین پدر فارغ شد، روی به مسیّب آورد و فرمود: ای مسیب! باید که در امامت من شک نکنی؛ دست از دامان متابعت من نکشی؛ به درستی که من پیشوای تو هستم. و حجت خدا بر تو بعد از پدرم هستم؛ آن گاه امام موسی علیه‏السلام را در مقبره‏ی قریش [در کاظمین فعلی] که اکنون مرقد مطهر آن حضرت است، دفن کردند.»(20)

بنال ای دل که زهرا نوحه‏گر شد     شب زندانی او را سحر شد
بیا در حبس بغداد و نظر کن     که موسی سوی جنّت رهسپر شد


ابن بابویه می‏ گوید: «وقتی سندی بن شاهک جنازه‏ ی امام مظلوم را برداشت تا به مقابر قریش ببرد، چند نفر را اجیر کرد که ندا دهند و با بی ادبی از پیکر پاک آن حضرت یاد کنند.در این هنگام سلیمان بن جعفر، برادر هارون، ـ که قصری در کنار رودخانه داشت ـ متوجّه شد و از قصرش بیرون آمد و به غلامانش دستور داد افراد سندی بن شاهک را از آن محوطه دور کنند و خود عمامه از سر انداخت؛ گریبانش را چاک زد؛ پای برهنه دنبال جنازه ‏ی امام روانه شد و دستور داد بگویند: هر کس می‏خواهد نظر کند به پاکیزه‏ی فرزند پاکیزه، به موسی بن جعفر علیهماالسلام نگاه کند، وقتی این خبر به هارون رسید، در ظاهر نامه ‏ای به او نوشت و گفت: سندی بن شاهک بدون رضایت من آن کارها را کرده است. از تو خشنود شدم که مانعش شدی.»(21)

پی نوشت ها :
1 ـ ابراهیم معروف به امام، اولین خلیفه‏ی عباسی بود که مردم با او بیعت کردند ولی قبل از این که بر مسند حکومت تکیه زند، به دست امویان مسموم شد و به قتل رسید.

2 ـ مأخذ؟.
3 ـ اصول کافی، ج 1، ص 484 نمونه‏ی دیگر را در انوار البهیه، ص 197 و ص 198 بخوانید.
4 ـ منتهی الامال، ج 2، ص 194.
5 ـ اعلام الوری، ص 296، ج 2، ص 193.
6 ـ اصول کافی، ج 1، ص 352.
7 ـ مناقب ابن شهرآشوب، ج 4، ص 322.
8 ـ منتهی الامال، ج 2، ص 195.
9 ـ بحار الانوار، ج 48، ص 144.
10 ـ همان، ج 48، ص 131.
11 ـ عیون اخبار الرضا، ج 1، ص 18؛ بحارالانوار، ج 48، ص 128.
12 ـ بحارالانوار، ج 48، ص 128.
13 ـ رجال کشی، ج 2، ص 540.
14 ـ کتاب الغیبة، طوسی، ص 27.
15 ـ امالی، شیخ صدوق، ص 127 و الغیبة، طوسی، ص 29.
16 ـ عیون اخبار الرضا، ج 1، ص 95.
17 ـ اصول کافی، ج 1، ص 381.
18 ـ آل عمران / 107.
19 ـ عیون المعجزات، ص 97.
20 ـ عیون اخبار الرضا، ج 1، ص 95.
21 ـ همان، ج 1، ص 93


   
درباره وبلاگ

نیاز به روزنه‌ای نداشت او خود ستاره بود که گاهی باید از پس ابری می‌درخشید سنگین بود هوای تاریک زندانش غل و زنجیری که او را در محاصره داشت و سرش از هجوم بلایای کوچک و بزرگ، او اما سبک بود با یاد خدایی که نزدیک است .
مدیر وبلاگ : عبرات
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :1
بازدید دیروز : 1
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :