تبلیغات
مَه خوبان - امام كاظم(ع) قهرمان صبرو استقامت در بند زندان
مَه خوبان
امام كاظم(ع) قهرمان صبرو استقامت در بند زندان
می‏خواهیم به مناسبت، از هفتمین جلوه شمس هدی، وارث ولایت كبری، فروغ تابان امامت، حضرت موسی بن جعفر(ع) سخن به میان آوریم، گرچه فصل فصل كتاب زندگی سراسر درخشان او درس سازندگی، عرفان، اخلاق، مبارزه، عبودیّت و ارزش‏ های والای دیگر است، چرا كه او خمیره ‏ای از «روح ‏القدس» و شكوه ابدی، و آیینه و مظهر صفات جمال و جلال خداوندی بود. می‏خواهیم از گوشه زندان او پرده برداریم، آن جا كه آزادمردی دربند را با یك جهان شكوه و وقار می‏ نگریم، كه امواج نیلِ صبر و مقاومتش چونان موسی كلیم(ع) فرعون عبّاسی را به لجّه هلاكت و فلاكت افكنده است.

او هم چون الماس در زندان تاریك بود، و هارون بر سریر سلطنت چون مهره‏ای تیره و بی‏بها. زندگی قهرمانانه امام(ع) در زندان، حقیقت توحید و ارتباط خالص با خدای بزرگ را نشان داد، و با صبر و مقاومتش بر ستمگران تاریخ آموخت كه با بند و زنجیر، نمی‏توان چراغ آزادی و فضیلت را خاموش كرد. «كاظم» كلمه نبود، بلكه یك جهان مقاومت و ایستادگی در برابر جبّاران شكنجه‏ گر بود، شكوهی وصف ‏ناپذیر به بلندای خورشید بود، فریادی صاعقه ‏خیز بر خرمن هستی پلید طاغوتیان.

شمشیر علی(ع) در دست داشت و فریاد فاطمه(س) در حنجره، و خون حسین(ع) در رگ هایش جاری بود، او وجود عینی قرآن بود، حركت‏ های پرصلابت، و واكنش قاطع او در برابر زورمندان زراندوز و تزویر گران سالوس صفت، چون طوفان كوبنده ‏ای بود كه روزگار آنها را سیاه می‏كرد.وصفش را از كوه دماوند پرسیدم، گفت: از من استوارتر است، از امواج كوه پیكر اقیانوس پرسیدم گفت: از من خروشان‏تر است، از خورشید پرسیدم گفت: از من درخشان‏ تر است، از ماه پرسیدم گفت: از من تابان‏تر است، از غرّش رعد و برق پرسیدم، گفتند: غرّش او بر ستمگران جبّار از غرّش ما بلندتر و نافذتر است، از خدای بزرگ پرسیدم، فرمود: بنده صالح ما است و همواره در سجده‏ های طولانی با ما در راز و نیاز است، از قرآن پرسیدم، گفت: آیه آیه من در زندگیش دیده می‏ شود، از پیامبر(ص) پرسیدم، فرمود: «جبرئیل برایم این پیام را از سوی خداوند آورد، كه خداوند فرمود: موسی عَبدی وَ حَبیبی وَ خِیَرَتی؛1 حضرت موسی بن جعفر(ع) بنده و دوست من، و برگزیده من از میان انسان‏ها است».

برای یافتن این مفاهیم در زندگی امام كاظم(ع) نظر شما را به چند نمونه از مقاومت و صبر انقلابی و پرصلابت آن حضرت در برابر هارون الرّشید، پنجمین طاغوت دیكتاتور عبّاسی، جلب می‏كنیم:

هارون الرّشید در سال 179 هـ.ق، در سفر حج وارد مدینه شد، و امام كاظم(ع) را به جرم این كه تسلیم حكومت جابرانه او نبود، بلكه رو در روی او قرار گرفته بود، دستگیر كرده و همراه دژخیمان بی‏رحمش به سوی بصره فرستاد، و آن حضرت را در بصره به زندان افكندند، او در زندان آن چنان صبور و مقاوم بود كه گویی حادثه‏ای در زندگی ‏اش رخ نداده، بلكه مكرّر به درگاه خدا سپاسگزاری می‏كرد و در دعا چنین می‏گفت: «أَللّهُمَّ إِنَّكَ تَعْلَمُ اَنّی كُنْتُ أَسْئَلُكَ أَنْ تَفَرَّغَنِی لِعِبادَتِكَ، أَللّهُمَّ وَ قَدْ فَعَلْتَ فَلَكَ الْحَمْدُ؛2 خدایا تو بر حال من آگاهی كه از درگاهت تقاضا داشتم مرا در خلوتگاه قرار دهی تا با فراغت بیش‏تر تو را عبادت كنم، تقاضایم را برآوردی، تو را شكر و سپاس می‏گویم».آری آن حضرت زندانی شدن را كه در مسیر نهی از منكر بود، از نعمت‏های الهی می‏دانست، و از این كه در زندان توفیق بیش‏تر برای ارتباط با خدا یافته، شكر و سپاس الهی را به جای می‏ آورد.

در آن هنگام كه امام كاظم(ع) را به زندان سخت «سندی بن شاهك» بردند، و در آن جا تحت شكنجه‏ های شدید قرار گرفت، هارون یكی از درباریان خود به نام «ربیع» را طلبید، و او را مأمور كرد كه به زندان نزد امام كاظم(ع) برود و از او دلجویی نماید و پیشنهاد آزاد شدن از زندان را به او بدهد، و به تقاضاهایش توجّه كند. ربیع در زندان، به محضر امام كاظم(ع) رسید و به آن حضرت چنین گفت: «برادرت (هارون) مرا نزد تو فرستاده او سلام رساند و گفت به شما چنین عرض كنم؛ چیزهایی درباره تو به من خبر داده‏اند كه مرا پریشان ساخت. از این رو، از مدینه تو را به این‏جا (بغداد) نزد خودم آوردم، در مورد آن چیزها تحقیق كردم دیدم، تو از همه عیوب پاك هستی، و فهمیدم كه نسبت دروغ به تو داده ‏اند. اینك با خود فكر كردم كه تو را به خانه‏ات (در مدینه) بازگردانم، یا نزد خود نگه دارم، به این نتیجه رسیدم كه اگر در نزد من باشی، سینه ‏ام از عداوت تو خالی‏ تر خواهد شد، و دروغ بدخواهان را آشكارتر خواهد كرد، من ربیع را مأمور نمودم تا هرگونه غذایی را مایل هستی و هرگونه تقاضایی داری تأمین كند، با كمال روگشادی از او بخواه كه بر آورده خواهد شد».

امام كاظم(ع) با كمال بی ‏اعتنایی به پیام هارون، در دو جمله كوتاه و پرمعنی كه نشان‏ دهنده مقاومت و صلابتش بود، در پاسخ ربیع فرمود: «لا حاضِرٌ مالی فَیَنْفَعُنِی وَ لَمْ‏اُخْلَقُ سَؤُولاً؛ اموال خودم در نزد من حاضر نیست تا از آن بهره‏مند گردم، و خداوند مرا درخواست كننده از خلق نیافریده است».آن گاه امام بی‏درنگ برخاست و گفت: أَللّهُ أَكْبَرُ و مشغول نماز شد.ای سرور من! هرگاه بر روی زمین خطی ترسیم شود، و موسی بن جعفر(ع) وارد آن خط گردد، سپس بگوید از آن خط خارج نمی‏ شوم، هرگز خارج نخواهد شد.

ربیع، پس از انجام مأموریّت، نزد هارون بازگشت و ماجرای ملاقات خود را با امام كاظم(ع) به هارون گزارش داد. هارون به ربیع گفت: «روحیّه موسی بن جعفر(ع) را چگونه دیدی؟ و نظرت درباره او چیست؟»

ربیع در پاسخ گفت: «یا سَیِّدی! لَوْ خُطِطَتً فِی الأَرْضِ خِطَّةٌ فَدَخَلَ فیها مُوسَی بْنِ جَعْفَرٍ(ع) ثُمَّ قالَ لا أَخْرُجُ مِنْها ما خَرَجَ مِنْها؛ ای سرور من! هرگاه بر روی زمین خطی ترسیم شود، و موسی بن جعفر(ع) وارد آن خط گردد، سپس بگوید از آن خط خارج نمی‏ شوم، هرگز خارج نخواهد شد».هارون كه امام كاظم(ع) را می‏شناخت و از مقاومت و اراده قاطع آن حضرت باخبر بود، سخن ربیع را تصدیق كرد و گفت: «همین گونه است كه گفتی و من بیشتر دوست دارم كه او در نزد من در همین جا (زندان بغداد) بماند.» [یعنی مقاومت و استواری او آن چنان محكم است كه بازگشت او به مدینه برای حكومت ما خطر آفرین خواهد بود.]آن گاه هارون به ربیع گفت: «این موضوع محرمانه بماند، مبادا آن را برای كسی نقل كنی».ربیع می‏گوید: تا هارون زنده بود، از ترس او، این ماجرا را به كسی نگفتم.3

در مورد دیگر، هارون به وسیله یحیی بن خالد برای امام كاظم(ع) كه در زندان بود، پیام داد كه هرگاه به طور كوتاه عذرخواهی كنی كه از ذمّه سوگندم بیرون آیم، تو را آزاد خواهم كرد، زیرا قبلاً سوگند یاد نموده ‏ام تا اقرار نكنی كه با من بدرفتاری نموده‏ای، تو را آزاد نسازم.امام كاظم(ع) با كمال بی ‏اعتنایی به پیام هارون، به یحیی فرمود: «مرگ من نزدیك است و بیش از یك هفته در دنیا باقی نخواهم بود».4

امام هنگامی كه این حدود را نام می‏برد، رنگ هارون لحظه به لحظه تغییر می‏كرد، به طوری كه سیاه شد و فریاد زد: «دیگر برای ما چیزی نماند بنابراین بر مسند من بنشین.» [یعنی تو خواهان حكومت هستی، و با این بیان می‏گویی زمام امور رهبری باید در دست من باشد.]

هارون خواست از راه تطمیع، امام كاظم(ع) را بفریبد، خود را به زندان فضل بن ربیع رسانید و امام با وساطت «فضل بن ربیع» نزد هارون آمد، هارون به حضرت احترام شایانی نمود، آن گاه پرسید: «چرا به دیدار ما نمی ‏آیی؟» امام كاظم(ع) در پاسخ فرمود: «وسعت سلطنت و علاقه و دلبستگی تو به دنیا باعث شده كه با تو ملاقات نكنم.» هارون مقداری درهم و دینار و خلعت، به آن حضرت اهدا كرد، امام كاظم(ع) آن را پذیرفت، و هنگام پذیرفتن چنین فرمود: «سوگند به خدا اگر هزینه مسأله ازدواج عَزَب‏های خاندان ابوطالب و در نتیجه قطع نسل آنها نبود، هرگز این پول‏ها را نمی‏ پذیرفتم.» امام(ع) پس از این سخن، روی خود را به عنوان اعتراض از هارون برگردانید، و حمد و سپاس الهی را به جای آورد.5

هارون در ملاقاتی به امام كاظم(ع) عرض كرد: «فدك را (كه حق شما است) بگیر تا آن را در اختیار شما بگذارم.» امام امتناع ورزید تا این كه پس از اصرار بسیارِ هارون، امام فرمود: «آن را با حدودی كه دارد می‏گیرم.»

هارون گفت: حدود آن چقدر است؟

امام كاظم (ع) فرمود: «اگر حدود آن را مشخّص كنم، آن را در اختیار من نمی‏گذاری.»

هارون گفت: به حق جدّت سوگند، آن را در اختیار شما می‏گذارم.

امام كاظم (ع) فرمود: «حدّ اول آن، عَدَن است، حدّ دوّم آن سمرقند است، حدّ سوّم آن آفریقا است، و حدّ چهارم آن سیف البحر نزدیك جزایر ارمنستان است».امام هنگامی كه این حدود را نام می‏برد، رنگ هارون لحظه به لحظه تغییر می‏كرد، به طوری كه سیاه شد و فریاد زد: «دیگر برای ما چیزی نماند بنابراین بر مسند من بنشین.» [یعنی تو خواهان حكومت هستی، و با این بیان می‏گویی زمام امور رهبری باید در دست من باشد.] امام كاظم(ع) فرمود: «من كه گفتم اگر حدود فدك را مشخّص كنم آن را در اختیارم نمی‏گذاری». در این هنگام هارون تصمیم گرفت تا آن حضرت را به قتل برساند.6

هنگامی كه امام كاظم(ع) در زندان بود، هارون به دلیل مقاصد شومی كه داشت، كنیز زیبارویی را به عنوان خدمتگذاری به امام، به زندان فرستاد، آن كنیز را به زندان آوردند، و مراحم و الطاف هارون را به عرض امام رساندند [هارون می‏خواست از این طریق، امام را از خود خشنود سازد] امام آن كنیز را نپذیرفت و به عامری (شخصی كه واسطه رساندن كنیز شده بود)، فرمود: به هارون بگو «بَل أَنْتُمْ بِهَدیَّتِكُمْ تَفْرَحُونَ؛ بلكه این شمایید كه به هدایایتان شاد هستید».7

عامری بازگشت و ماجرا را به هارون گفت، هارون خشمگین شد و به عامری گفت: «به موسی بن جعفر(ع) بگو نه ما با رضایت تو، تو را زندانی كرده ‏ایم و نه با رضایت تو خدمتگذار به نزد تو فرستاده ‏ایم.» سپس كنیز را در آن‏جا رها كن و بیا، آن گاه خادم خود را مأمور كرد تا محرمانه وضع امام و كنیز را به او گزارش دهد. خادم پس از مدّتی به هارون گزارش داد كه آن كنیز آن چنان تحت تأثیر چهره ملكوتی امام كاظم قرار گرفته كه به سجده افتاده و سر از سجده برنمی‏دارد، و مكرّر خدا را تسبیح و تقدیس می‏كند و می‏گوید «قُدُّوسٌ سُبْحانَكَ سُبْحانَكَ».

هارون گفت سوگند به خدا موسی بن جعفر(ع) او را جادو نموده، او را نزد من بیاور، عامری كنیز را نزد هارون آورد، در حالی كه كنیز از خوف خدا به شدّت می‏لرزید هارون گفت: این چه حالی است كه پیدا كرده ‏ای؟ كنیز گفت: «امام را دیدم شب و روز غرق در عبادت و تسبیح است به آن حضرت گفتم برای خدمتگذاری شما آمده ‏ام، چه كاری داری تا انجام دهم؟ فرمود: نیازی به تو ندارم، اینها چه خیال می‏كنند ناگاه به سویی متوجّه شد، من نیز به آن سو متوجّه شدم، باغی پرصفا با حوریان و غلمان دیدم، بی‏اختیار به سجده افتادم، تا این غلام مرا به این جا آورد.هارون خشمگین شد و دستور داد آن زن را تحت نظر بگیرند تا وقایع زندان را به كسی خبر ندهد، او هم چنان تحت نظر مشغول عبادت بود تا از دنیا رفت.8

نویسنده: حجة‏الاسلام والمسلمین محمد محمّدی اشتهاردی

پی نوشت ها :
1 ) محدّث كلینی، اصول كافی، ج1، ص528 ، حدیث لَوْح.

2 ) شیخ مفید، ارشاد مفید (ترجمه شده) ج2، ص232.
3 ) محدّث قمی، انوار البهیّه، ص303 و 304.
4 ) همان.
5 ) شیخ صدوق، عیون اخبار الرّضا، ج1، ص76، و علاّمه مجلسی، بحار، ج48، ص217.
6 ) محقّق سروی، مناقب آل ابی‏طالب، ج4، ص321.
7 ) نمل (27) آیه 36، این سخن در قرآن از زبان حضرت سلیمان(ع) نقل شده كه به هدیه آورندگان بلقیس (ملكه كافر سبأ) فرمود.
8 ) محقق سروی، مناقب آل ابی‏طالب، ج4، ص298.


   
درباره وبلاگ

نیاز به روزنه‌ای نداشت او خود ستاره بود که گاهی باید از پس ابری می‌درخشید سنگین بود هوای تاریک زندانش غل و زنجیری که او را در محاصره داشت و سرش از هجوم بلایای کوچک و بزرگ، او اما سبک بود با یاد خدایی که نزدیک است .
مدیر وبلاگ : عبرات
جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :1
بازدید دیروز : 1
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :